1951 Zeiss Ikon Box Tengor 56/2

Zeiss Ikon Box Tengor 56/2

“ราชาแห่งกล้องกล่อง (The King of Box Cameras)”

หากพูดถึงกล้องทรงกล่อง (Box Camera) ในยุคคลาสสิก คนส่วนใหญ่อาจคิดถึงกล้องกลไกเรียบง่าย ปรับอะไรไม่ได้มาก แต่ Zeiss Ikon Box Tengor 56/2 (รุ่นปรับปรุงสุดท้าย ผลิตช่วงปี ค.ศ. 1951–1956) คือกล้องทรงกล่องที่ขึ้นชื่อเรื่องความประณีต สมบูรณ์แบบ และอัดแน่นด้วยฟังก์ชันที่ก้าวล้ำกว่ากล้องกล่องทั่วไปในยุคเดียวกันอย่างชัดเจน

จุดเด่นและสเปกหลัก (Specifications)

• ประเภทกล้อง: กล้องทรงกล่อง (Box Camera) ขนาดกลาง (Medium Format)

• ขนาดฟิล์ม: ฟิล์ม 120 ให้ภาพขนาดใหญ่ 6 × 9 ซม. (ถ่ายได้ 8 ภาพต่อฟิล์ม 1 ม้วน)

• เลนส์: Goerz Frontar-Achromat 1:9 (100mm)

  • ข้อดี: ใช้ชิ้นเลนส์แก้ว 2 ชิ้น (Achromat) แก้ความคลาดสี ภาพที่ได้จึงมีความคมชัด สดใส และเก็บรายละเอียดได้ดีกว่ากล้องกล่องชิ้นเลนส์เดียว (Single Element Meniscus) ทั่วไป

• รูรับแสง (Aperture): ปรับได้ 3 ระดับ ผ่านคันเลื่อนด้านล่างหน้ากล้อง

  • f/9, f/11, f/16

• ระบบโฟกัส (Zone Focusing): ปรับระยะได้ 3 โซน ผ่านคันเลื่อนด้านบนหน้ากล้อง

  • 1 – 2 เมตร (ใกล้ / Portrait)

  • 2 – 8 เมตร (ระยะกลาง / Group & Street)

  • 8 เมตร – $\infty$ (Infinity) (ระยะไกล / Landscape)

• ระบบชัตเตอร์ (Shutter):

  • ชัตเตอร์กลไก Rotary ความเร็วประมาณ 1/30 – 1/50 วินาที (โหมด M)

  • มีโหมด T (Time/Bulb) สำหรับเปิดชัตเตอร์ค้างไว้ ถ่ายภาพกลางคืนหรือแสงน้อย

• ช่องมองภาพ (Viewfinders): ช่องมองกระจกสะท้อนแบบพริสซึมความสว่างสูง 2 ช่อง (สำหรับถ่ายแนวตั้งและแนวนอน)

• ระบบป้องกันการถ่ายซ้อน (Double Exposure Lock):

  • มีช่องสัญญาณสีบอกสถานะด้านข้าง/บนกล้อง (สีแดง = พร้อมกดชัตเตอร์ / สีขาว = ต้องหมุนฟิล์มก่อนจึงจะกดชัตเตอร์ได้) ช่วยป้องกันการถ่ายซ้อนโดยไม่ตั้งใจ

• การเชื่อมต่อ: มีรูเกลียวสำหรับสายลั่นชัตเตอร์ (Cable Release) และช่องเสียบแฟลช (PC Sync)

ทำไม Zeiss Ikon Box Tengor 56/2 ถึงน่าสะสมและน่าใช้งาน?

1. คุณภาพการสร้างระดับ Zeiss Ikon: บอดี้ทำจากโลหะ หุ้มหนังเทียมอย่างดี กรอบหน้าโครเมียมทรงโค้งมนสไตล์ Art Deco ยุคหลัง ทำให้ตัวกล้องมีความทนทาน สวยงาม และทรงคุณค่า

2. ปรับแต่งการถ่ายได้จริง: แตกต่างจากกล้องกล่องราคาประหยัดทั่วไป กล้องรุ่นนี้เปิดโอกาสให้ผู้ถ่ายสามารถเลือกทั้งระยะโฟกัสและขนาดรูรับแสงได้เอง ทำให้ได้ภาพที่คมชัดและแม่นยำกว่า

3. ใช้ฟิล์ม 120 หาซื้อง่าย: ปัจจุบันฟิล์ม 120 ยังมีขายทั่วไปตามร้านฟิล์มชั้นนำ สามารถนำมาใส่ถ่ายภาพขนาดใหญ่ 6x9 ได้รายละเอียดของภาพสูงและมีมิติที่โดดเด่น

คำแนะนำสำหรับการใช้งานถ่ายจริง:

• เนื่องด้วยความเร็วชัตเตอร์ที่ค่อนข้างคงที่ (ประมาณ 1/30 - 1/50 วินาที) แนะนำให้ใช้ร่วมกับฟิล์ม ISO 100 ถึง 400 สำหรับการถ่ายกลางแจ้ง

• หากถ่ายในร่มหรือช่วงแสงน้อย ควรติดตั้งกล้องบนขาตั้งกล้อง (ผ่านรูเกลียวใต้กล้อง) และใช้สายลั่นชัตเตอร์ร่วมกับโหมด T เพื่อป้องกันภาพสั่นไหว

• ชื่อภาพ: The Path to Awakening (วิถีแห่งปัญญา)

• คำบรรยาย: ภาพมุมทอดแนวยาวตามพระระเบียงคด แสดงองค์พระพุทธรูปปางมารวิชัยเรียงรายสู่อวกาศด้านหลัง มิติความลึก (Leading Lines) ผสมผสานกับเงาสะท้อนบนพื้นหินอ่อน ทำให้ภาพนี้มีพลังและดูไม่รู้จบ

กล้องรุ่น Box Tengor เดิมเป็นกล้องแบบกล่องที่ผลิตโดย GOERZ KAMERAS ภายหลังได้ควบรวมกิจการกับ Zeiss Ikon ในปี ค.ศ. 1926 และยังคงดำเนินการผลิตกล้องรุ่น Box Tengor ต่อมา ภายใต้ชื่อ Zeiss Ikon Box Tengor 54 มีให้เลือกใช้หลายขนาด สำหรับรุ่นที่เป็นที่นิยมคือ 54/2 ใช้ฟิล์มม้วน 120 ถ่ายรูปได้ขนาด 6x9 ซม. ได้มีปรับปรุงรูปร่างหน้าตา และฟั่งชั่นการใช้งาน มาเรื่อย ๆ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1938 จนกระทั้งหยุดการผลิตในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2

หลังสงครามสงบลง ประมาณปี ค.ศ. 1951 ได้เริ่มผลิตและปรับปรุงใหม่ขึ้นมา เป็นรุ่น 56/2 ที่เห็นอยู่นี้ ซึ่งเป็นรุ่นสุดท้ายของกล้องกล่อง สิ้นสุดการผลิตเมื่อปี ค.ศ. 1956 Box Tengor ใช้ฟิล์มม้วน 120 ถ่ายรูปขนาด 6x9 ซม. ได้ 8 รูป เปลี่ยนจากกล้องกล่องสีดำล้วนมาใช้ลูกเล่นในการออกแบบให้มีขอบสีเงินที่ด้านหน้า ใช้เลนส์คุณภาพดี สามารถปรับระยะโฟกัสได้ 3 ระดับ ปรับช่องรับแสงได้ 3 แบบ และมีช่องสำหรับซิงค์แฟลช เรียกได้ว่าครบเครื่องที่สุดของกล้องกล่องของยุคนั้น ถึงกับยกให้กล้องนี้ เป็นราชาของกล้องกล่อง หรือ "King of Box Camera" เลยทีเดียว

มาดูรูปแบบ และ ฟังชั่นการใช้งานของกล้องตัวนี้กัน

ตัวกล้องโครงสร้างแข็งแรง และสวยงาม หุ้มด้วยหนังเทียมสีดำ ออกแบบลูกเล่นให้มีขอบสีเงินรอบตัวกล้อง และ มีเส้นกลมและโค้งรอบเลนส์ ตามรูปาภาพ

ด้านหน้า มีช่องกลมเล็ก ๆ 2 ช่องซ้ายขวา มีเลนส์รับภาพสำหรับส่งภาพไปยังช่องมองภาพแนวตั้งและแนวนอน ตรงกลางส่วนบนสำหรับปรับค่าระยะโฟกัส ช่องกลมตรงกลางเป็นเลนส์ถ่ายรูป และส่วนล่างสำหรับปรับค่าช่องรับแสง

ด้านบน มีหูหิ้วกล้องทำจากหนัง และ ช่องมองภาพสำหรับภาพแนวตั้ง

ด้านขวาของตัวกล้อง มีปุ่มหมุนเคลื่อนฟิล์ม ช่องมองภาพสำหรับแนวนอน ปุ่มล๊อคกล่องด้านหลัง ไกชัตเตอร์พร้อมปุ่มล๊อค และล่างสุดเป็นช่องเกลียวสำหรับสายลั่นชัตเตอร์

ด้านซ้ายของตัวกล้อง ส่วนบนมีสวิชสำหรับปรับโหมดความไวชัตเตอร์ ระหว่าง T กับ M ลงมาด้านล่างก็จะเป็นช่องสำหรับเสียสายซิงค์แฟลช

ด้านหลัง ด้านล่างซ้าย มีช่องกลมสีแดงใส สำหรับดูจำนวนรูปที่ด้านหลังของฟิล์มม้วน โดยมีฝาเปิดปิดป้องกันแสงเข้าสู่ฟิล์ม

รูปเต็มด้านหน้า

ช่องกลมเล็ก 2 ช่องซ้ายขวา สำหรับส่งภาพไปยังช่องมองภาพแนวตั้ง และ แนวนอน
มีแกนสำหรับปรับค่าระยะโฟกัสตามตัวเลขที่ระบุ จากขวา 1-2 เมตร ตรงกลาง 2-8 เมตร และ ซ้าย 8-อินฟินิตี้ และมีโลโก้ของ Zeiss Ikon

เลนส์ฟิกซ์ GOERZ FRONTAR-ACHROMAT 1:9 ระยะ 100 มม. คุณภาพดีพอสมควร

ด้านล่าง ชื่อกล้อง BOX-TENGOR และแกนปรับสำหรับช่องรับแสงตามค่าที่พิมพ์ไว้ จากขวา f9 กลาง f11 และซ้าย f16

ด้านบนตัวกล้องมีหูหิ้วกล้อง และ ช่องมองภาพสำหรับภาพแนวตั้ง ด้านซ้ายมีช่องสีเหลี่ยมเล็กๆ เตือนเมื่อเลื่อนฟิล์มไปยังรูปใหม่พร้อมถ่ายรูปแล้ว

ถ้าช่องสีเหลี่ยมแสดงสีขาว หมายถึงว่า ได้ทำการถ่ายรูปไปแล้ว เมื่อเลื่อนฟิล์มไปยังรูปใหม่ จะเป็นสีแดง แสดงว่า พร้อมที่จะถ่ายรูปต่อไป

ด้านใต้ มีช่องเกลียวสำหรับเพลทขาตั้งกล้อง เกลียว 1/4 นิ้ว

ไกลั่นชัตเตอร์ ที่ด้านซ้าย มีสวิชสำหรับล๊อคไกชัตเตอร์ ป้องกันการลั่นชัตเตอร์โดยไม่ได้ตั้งใจ สีแดงหมายถึง ให้ระวัง ชัตเตอร์สามารถลั่นได้ ถ้าเป็นสีขาว หมายถึงปลอดภัย ชัตเตอร์ถูกล๊อค ถัดลงมาเป็นรูเกลียวสำหรับสายลั่นชัตเตอร์

สวิชเลื่อนขึ้นลงสำหรับปรับโหมดลั่นชัตเตอร์

T(Time) คือการถ่ายภาพแบบกดชัตเตอร์ค้างไว้ชัตเตอร์ก็จะเปิดค้าง และเมื่อปล่อยก็จะเป็นการปิดชัตเตอร์ตามเวลาที่ต้องการ กับ 

M คือลั่นชัตเตอร์แบบปกติ โดยทั่วไปเท่าที่ได้เคยอ่านมาค่าความเร็วชัตเตอร์ไม่ค่อยแน่นอน ดูจากคู่มือจะอยู่ที่ประมาณ 1/30 วินาที่

เมื่อต้องการใส่ฟิล์ม ให้ดึงปุ่มล๊อคตัวกล้องออก จึงจะสามารถดึงกล่องด้านหลังออกได้

ช่องใส่ฟิล์มด้านบน สำหรับใส่แกนฟิล์มเปล่า เพื่อที่จะหมุนฟิล์มพร้อมถ่ายรูป ด้วยปุ่มหมุนฟิล์ม

ช่องใส่ฟิล์มด้านใต้ สำหรับฟิล์มม้วนใหม่

เมื่อนำฟิล์มใส่แล้ว ให้ดึงฟิล์มไปยังแกนฟิล์มเปล่าด้านบน และ หมุนไปจนเห็นคำว่า START จึงนำกล่องด้านหลังใส่กลับเข้าที่เดิม และกดปุ่มล๊อคเพื่อล๊อคกล่องด้านหลังเหมือนเดิม

หมุนฟิล์ม โดยดูจากช่องกลมสีแดงด้านหลัง จนเห็นหมายเลข 1 ก็หมายความว่า พร้อมที่จะถ่ายรูปแรกแล้ว และเลื่อนแผ่นปิดช่องมองฟิล์มกันแสงเข้า

เมื่อถ่ายรูปแล้ว ช่องเตือนด้านบนจะเป็นสีขาว ก็ต้องทำการหมุนฟิล์มไปยังรูปต่อไป ช่องจะเป็นสีแดง และพร้อมถ่ายรูปต่อ ๆ ไป

ตัวอย่างรูป จากกล้อง Zeiss Ikon Box Tengor

Sample Photo 002

• ชื่อภาพ: Symmetry of Time (สมดุลแห่งกาลเวลา)

• คำบรรยาย: มุมมองสถาปัตยกรรมที่เน้นทิศทางของแสงและเงา (Chiaroscuro) แสงแดดส่องกระทบเสาระเบียงและสางแปลงคู่หน้าซุ้มประตู เกิดเป็นมิติแสงและเงาตกกระทบพื้นหินด้านล่าง สะท้อนโครงสร้างอันเข้มแข็งของวัดโบราณ

Wat Pho, Bangkok, Thailand
Zeiss Ikon Box Tengor 56/2 : FomaPan 100 : Pyrocat HD

Sample Photo 003

• ชื่อภาพ: Layers of Devotion (มิติแห่งความศรัทธา)

• คำบรรยาย: ภาพมุมกว้างมองผ่านประตูสถาปัตยกรรมไปยังพระมณฑป (หอไตรจตุรมุข) ประดับกระเบื้องเคลือบ โครงสร้างยอดแหลมซ้อนชั้นกันอย่างมีจังหวะ รายละเอียดงานกระเบื้องและงานสลักหินถูกบันทึกไว้อย่างชัดเจน ตัดกับท้องฟ้าด้านหลังที่เปิดกว้าง

Wat Pho, Bangkok, Thailand
Zeiss Ikon Box Tengor 56/2 : Kodak T-Max 100 : Pyrocat HD

Sample Photo 004

• ชื่อภาพ: Eternal Serenity (ศานติอันเป็นนิรันดร์)

• คำบรรยาย: ภาพพระพุทธเทวปฏิมากร พระพุทธรูปปางสมาธิ เป็นพระประธาน ซึ่งประดิษฐานอยู่ในพระอุโบสถ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร (วัดโพธิ์) ล้อมรอบด้วยโคมไฟระย้าโบราณ ฉากหลังคือภาพจิตรกรรมฝาผนังอันละเอียดยิบ แสงธรรมชาติและโคมไฟให้คอนทราสต์ที่นุ่มนวล สร้างบรรยากาศศักดิ์สิทธิ์และเงียบสงบอย่างเป็นพิเศษ

Wat Pho, Bangkok, Thailand
Zeiss Ikon Box Tengor 56/2 : Kodak T-Max 100 : Pyrocat HD

รีวิวผลงานภาพถ่าย (Photo Review & Technical Analysis)

ประสิทธิภาพของกล้องและเลนส์ (Zeiss Ikon Box Tengor 56/2)

• ความคมชัดและรายละเอียด: แม้จะเป็นกล้องทรงกล่อง แต่เลนส์ Goerz Frontar-Achromat 1:9 แสดงศักยภาพได้เกินคาด โซนโฟกัส (Zone Focus) ทำงานได้อย่างแม่นยำ ลายเส้นของพระพุทธรูป งานจิตรกรรมฝาผนัง และงานกระเบื้องบนองค์พระเจดีย์มีความคมชัดสูง

• คาแรกเตอร์ของภาพ: ตัวเลนส์ให้มิติภาพระดับ Medium Format (6x9) ที่สมจริง ละลายฉากหลังเบาๆ อย่างเป็นธรรมชาติ ละอองแสง (Vignetting) บริเวณขอบภาพเล็กน้อยช่วยดึงสายตาเข้าสู่จุดศูนย์กลางของภาพได้เป็นอย่างดี

การจับคู่ฟิล์มและน้ำยาล้าง (Fomapan 100 + Pyrocat HD)

• การถ่ายทอดส่วนสว่างและส่วนมืด (Highlights & Shadows): น้ำยาล้างประเภท Stain Developer อย่าง Pyrocat HD ดึงเอาความสามารถของฟิล์ม Fomapan 100 ออกมาได้อย่างสมบูรณ์แบบ ไฮไลต์ส่วนสว่างไม่ขาวโพลน (Blown-out) ยังคงมีรายละเอียดของปูนและกระเบื้อง ในขณะที่ส่วนเงามืด (Shadows) ก็ไม่จมหาย

• ไล่ระดับโทนสี (Micro-Contrast & Tonal Gradation): เนื้อเกรนละเอียด นุ่มนวล มีโทนสีเทากลาง (Mid-tones) ที่กว้างมาก ทำให้ภาพถ่ายสถาปัตยกรรมไทยชุดนี้ดูทรงคุณค่า ประหนึ่งภาพถ่ายทางประวัติศาสตร์ในยุคอดีตอย่างแท้จริง